ŞÂZELİYYE

Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî ve Şâzeliyye Tarikatı

Şâzeliyye Tarikatı

Şazeli İcazeti Alan Diğer Tarikat Şeyhleri

Sa'diyye tarikatına ait olan Hasîrîzade Tekkesi'nin kurucusu ve ilk şeyhi olan Mustafa İzzi Efendi'ye, Unkapanı Şazeli Dergahı'nın 4. şeyhi Abacı Hafız Mehmed Rumi Efendi (ö.1863) Şazeliyye'den icazet vermiştir. Hâsırizade Tekkesi'nin Mustafa İzzi Efendi'den sonraki şeyhi Ahmed Muhtar Efendi (ö.1901) de Şazeliyye'den icazet ve hilafet almıştır.
 
Sa'diyye tarikatı ait Hasirizade Tekkesi şeyhlerinden, bir müddet Meclis-i Meşayih reisliği de yapmış olan Mehmed Elif Efendi (ö.1927), babası Ahmed Muhtar Efendi'den Şazeliyye'den icazet ve hilafet almıştır. Elif Efendi ayrıca, Şazeliyye'nin Medeniyye şeyhlerinden Şeyh Muhammed Zafir el-Medeni'nin (ö.1903) halifelerinden İbrahim Berade'den de hilafet almıştır. Böylece İmam Şazeli'ye iki tarikatla intisap etmiştir. Tarikat silsilesi şöyledir: Şeyh Muhammed Zafir Efendi > Şeyh Ahmed Muhtar Efendi > Şeyh Mehmed Elif Efendi.
Nakşibendiyye şeyhi İstanbullu Şeyh Ahmed Hüdaverdi en-Nakşibendî (ö.1810), Unkapanı Şazeli Tekkesi ilk şeyhi Ahmed Şem'î Efendi'den hilafet almıştır.

Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi
 
Gümüşhaneli Ahmed Ziyaeddin Efendi (ö.1893) Nakşibendiyye ve Şazeliyye başta olmak üzere birçok tarikatın icazetini, 1848'de, Trablusşam müftüsü olarak tanınan Şeyh Ahmed el-Ervâdî'den (ö.1858) almıştır. Pîr Şazelî gibi ilme çok önem vermiş; bu sebeple Levâmiu'l-ukûl isimli eserinde (I, 30) kendisini "tarikaten Nakşbendi, meşreben Şazeli" diye takdim etmiştir. Halifelerinden Trabzonlu Hafız Es'ad Efendi'ye (ö.1914) Şazeliyye tarikatı üzere icazet vermiştir.
 
Şeyh İbrahim Berade, II. Abdülhamid döneminde İstanbul'a geldiğinde henüz Şeyh Zafir Tekkesi (Beşiktaş Ertuğrul Tekkesi) inşa edilmediği için Yenikapı Mevlevihanesi'nde misafir olmuş, burada Şazeli ayini icra etmiş ve bu dönemde Yenikapı Mevlevihanesi şeyhi Osman Salahaddin Efendi'ye Şazeliyye icazeti vermiştir.
 
Unkapanı Ahmed Buhari Dergahı'nın son şeyhlerinden Ali Rıza es-Sa'dî (ö.1924), Alibeyköy Şazelî Tekkesi şeyhi Ahmed İzzi Efendi'den Şazeliyye icazetş almış, Unkapanı Şazeli Tekkesi son şeyhi Çerkeşli Bekir Sadık Efendi'ye Şazeliyye ve Nakşibendiyye icazeti vermiştir.
 
Nakşibendiyye tarikatının Müceddidiyye kolu şeyhlerinden Mehmed Emin-i Tokâdî (ö.1745), Mekke'de muhaddis ve sufi Şeyh Ahmed en-Nahlî el-Mekkî'den (ö.1717) Şazeliyye tarikatı icazeti almıştır.
 
Şazeliyye müntesiplerinden, ilim âleminde en çok tanınan kişi ise, tarikat icazetini Hüseyin el-Ezherî'den alan "yeni ilm-i kelâm" hareketinin en meşhur temsilcisi İzmirli İsmail Hakkı'dır (ö.1946).
 
Kaynak:
Hür Mahmut Yücer, Osmanlı Toplumunda Tasavvuf (19. Yüzyıl), İstanbul: İnsan yay. 2. bs. 2004, s. 609-610, 611, 602
Halil İbrahim Şimşek, Mehmed Emin-i Tokâdî: Hayatı ve Risaleleri, İstanbul: İnsan yay., 2005, s. 25-27
Hüseyin Kurt, Hasırîzâde Mehmed Elif Efendi'nin Hayatı, Eserleri ve Tasavvufi Görüşleri (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 2003, s. 86-97
İrfan Gündüz, Gümüşhanevi Ahmed Ziyaüddin (Hayatı-Eserleri-Tarikat Anlayışı ve Halidiyye Tarikatı), İstanbul: Seha nşr. 1984, s. 32-33, 39, 44-52, 63, 161
Şâzelî Şeyhler